W centrum Łodzi, przy skrzyżowaniu ulic Więckowskiego i Gdańskiej, stoi neorenesansowy pałac, który od 1948 roku pełni funkcję jednej z najciekawszych galerii sztuki współczesnej w Polsce. Muzeum Sztuki MS1 to miejsce, gdzie historia fabrykanckich fortun spotyka się z awangardą artystyczną XX i XXI wieku. Dawna rezydencja Maurycego Poznańskiego dziś przyciąga zarówno miłośników sztuki nowoczesnej, jak i tych, którzy chcą zobaczyć, jak żyli łódzcy potentaci przemysłowi w czasach świetności miasta.

Pałac fabrykanta i jego przemiana w muzeum

Budynek powstał około 1896 roku jako prezent od Izraela Poznańskiego dla najmłodszego syna Maurycego i jego żony Sary. Projekt wykonał Adolf Zeligson, nadworny architekt rodziny Poznańskich, który jako wzór obrał wenecką Bibliotekę Sansovina i inne pałace z nad Adriatyku. Efekt robi wrażenie – regularnie rozmieszczone półkoliste okna, balkony i attyka z rzeźbami (przywrócone podczas remontu w 2010 roku) nadają całości elegancji, która kontrastuje z przemysłowym charakterem otaczającej dzielnicy.

Po II wojnie światowej pałac przestał być domem rodzinnym. W 1948 roku stał się siedzibą Muzeum Sztuki, które przeniosło tu swoje zbiory z placu Wolności. Wtedy też z większości sal zniknęły sztukateryjne dekoracje i boazerie – potrzebowano neutralnych przestrzeni wystawienniczych. Ówczesny dyrektor Marian Minich zaprosił do współpracy Władysława Strzemińskiego, jednego z najważniejszych polskich artystów awangardowych. Efektem była Sala Neoplastyczna, która do dziś pozostaje sercem muzeum.

Sala Neoplastyczna została zamalowana w 1950 roku w wyniku wprowadzenia socrealistycznej doktryny. Odtworzono ją dopiero dekadę później, w 1960 roku, przywracając oryginalny projekt Strzemińskiego.

Co można zobaczyć w MS1

Muzeum rozciąga się na trzech piętrach, które zajmują wystawy czasowe prezentujące najciekawsze zjawiska w sztuce współczesnej. To nie jest miejsce ze stałą ekspozycją, którą zwiedzasz raz i na tym koniec – program zmienia się regularnie, więc każda wizyta może przynieść coś innego. Sztuka wideo, performance, instalacje, fotografia, projekty związane z filmem eksperymentalnym – zakres jest szeroki i często zaskakujący.

Największą atrakcją pozostaje Sala Neoplastyczna zaprojektowana przez Strzemińskiego. To przestrzeń, która sama w sobie jest dziełem sztuki – geometryczne kompozycje na ścianach tworzą unikalne wnętrze, które było centrum ekspozycji Międzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej grupy „a.r.”. Dziś wokół tej sali prezentowane są prace współczesnych artystów odnoszących się do konstruktywistycznego dziedzictwa.

Warto zajrzeć też do muzealnej biblioteki z antresolą, która jest dostępna dla wszystkich odwiedzających. To spokojne miejsce, gdzie można zagłębić się w literaturę o sztuce, a czasem trafić na wystawę organizowaną właśnie na antresoli.

Pałacowy ogród i wydarzenia specjalne

Gdy tylko pogoda pozwala, życie muzeum przenosi się do pałacowego ogrodu od strony dziedzińca. Odbywają się tu projekcje filmowe, koncerty i różne imprezy plenerowe. To zupełnie inna atmosfera niż w galeriach – można połączyć kulturę z relaksem na świeżym powietrzu.

Przestrzeń dziedzińca i ogrodu często wykorzystywana jest też na wydarzenia specjalne, sesje zdjęciowe czy plany filmowe. Pałac zagrał zresztą w kilku produkcjach – pojawił się w „Ziemi obiecanej” Andrzeja Wajdy jako rezydencja łódzkiego przemysłowca, a także w filmie „Powidoki” poświęconym Władysławowi Strzemińskiemu, artyście, który współtworzył muzeum.

Dla kogo jest MS1

To miejsce przede wszystkim dla osób zainteresowanych sztuką współczesną i awangardową. Jeśli ktoś oczekuje tradycyjnych obrazów w złoconych ramach, lepiej wybrać się do Pałacu Herbsta, innego oddziału tego samego muzeum. MS1 stawia na eksperyment, prowokację, poszukiwanie nowych form wyrazu.

Nie oznacza to jednak, że trzeba być ekspertem od sztuki. Muzeum prowadzi działania edukacyjne i warsztaty, które pomagają zrozumieć kontekst prezentowanych prac. Dla rodzin z nieco starszymi dziećmi (nastolatkami zainteresowanymi kulturą) może to być ciekawe doświadczenie, choć maluchy prawdopodobnie szybko się znudzą.

Muzeum Sztuki w Łodzi, założone w 1930 roku, jest jedną z najstarszych instytucji na świecie kolekcjonujących sztukę awangardową. Zbiory zapoczątkowali członkowie grupy „a.r.” – Władysław Strzemiński, Katarzyna Kobro, Henryk Stażewski i inni.

Architektura warta uwagi

Nawet jeśli sztuka współczesna nie jest czyjąś pasją, sam budynek zasługuje na uwagę. Neorenesansowa architektura z weneckimi inspiracjami, narożne położenie, charakterystyczne balkony – to wszystko tworzy spójną całość, która dobrze przetrwała ponad 120 lat.

W 2012 roku pałac przeszedł gruntowny remont współfinansowany ze środków unijnych. Odrestaurowano fasady, przywrócono oryginalną kolorystykę, odnowiono detale architektoniczne. Poprawiono też dostępność – od strony ulicy Gdańskiej powstało nowe wejście z windą prowadzącą na wyższe kondygnacje, a wnętrza dostosowano do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Praktyczne informacje: ceny, godziny otwarcia, dojazd

Muzeum jest otwarte od wtorku do niedzieli. W czwartki wszystkie ekspozycje można zwiedzać bezpłatnie – to dobra opcja dla osób, które chcą najpierw sprawdzić, czy ten typ sztuki im odpowiada.

Ceny biletów:

• Bilet normalny na wystawę stałą lub czasową: 10 zł
• Bilet ulgowy: 5 zł
• Bilet rodzinny: 5 zł
• Dla dzieci i młodzieży do 16 lat: 1 zł
• Dla młodzieży 17-26 lat: 1 zł
• Seniorzy 60+: 1 zł
• Karnet na wszystkie wystawy: normalny 30 zł, ulgowy 20 zł
• Czwartki: wstęp bezpłatny

Muzeum znajduje się przy ulicy Więckowskiego 36, ale główne wejście jest od strony ulicy Gdańskiej. Do centrum Łodzi można dojechać tramwajem lub autobusem – w pobliżu znajdują się przystanki komunikacji miejskiej. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, warto wcześniej sprawdzić dostępność parkingów w okolicy, bo w centrum Łodzi bywa z tym różnie.

Na zwiedzenie warto zarezerwować około 1-1,5 godziny, choć miłośnicy sztuki współczesnej mogą spędzić tu znacznie więcej czasu. W budynku działa kawiarnia, gdzie można odpocząć między piętrami.

Adres: ul. Więckowskiego 36 (wejście od ul. Gdańskiej), 90-734 Łódź
Telefon: 42 633 97 90
Strona internetowa: msl.org.pl

MS1 to jedna z trzech siedzib Muzeum Sztuki w Łodzi. Pozostałe to MS2 przy ulicy Ogrodowej (w zrewitalizowanym budynku dawnej tkalni Izraela Poznańskiego) oraz Muzeum Pałac Herbsta przy ulicy Przędzalnianej. Każda z tych lokalizacji ma inny charakter i prezentuje inne aspekty kolekcji muzeum.